De nieuwe verboden AI-praktijken uit de Digital Omnibus uitgelegd

Kort antwoord

De AI Act verbood al een reeks AI-praktijken per 2 februari 2025. Via de Digital Omnibus (Verordening 2026/1744) zijn daar twee nieuwe verboden aan toegevoegd, die ingaan op 2 december 2026. Het gaat om AI-systemen die naaktbeelden genereren van echte personen zonder toestemming (nudifiers) en om systemen die seksueel misbruikmateriaal van kinderen produceren (CSAM-generatoren). Voor de meeste mkb-bedrijven zijn deze verboden geen verrassing en geen extra last. Maar het is goed om te weten wat er precies staat, zeker als u AI-tools inzet voor beeldgeneratie.

Wat verbood de AI Act al per 2 februari 2025

Artikel 5 van de AI Act bevat de verboden AI-praktijken. Vanaf 2 februari 2025 zijn deze al handhaafbaar. De bestaande verboden raken aan:

• Subliminale manipulatietechnieken die gedrag beïnvloeden zonder dat mensen het doorhebben
• Misbruik van kwetsbaarheden van specifieke groepen, zoals kinderen of mensen met een beperking
• Social scoring door overheden: het beoordelen van mensen op basis van gedrag in de samenleving
• Real-time biometrische identificatie op afstand in openbare ruimten door wetshandhaving, met beperkte uitzonderingen
• Emotieherkenning op de werkvloer of in het onderwijs, behoudens veiligheidsredenen
• Biometrische categorisering op basis van gevoelige kenmerken zoals politieke opvattingen of seksuele gerichtheid

Deze verboden gelden nu al. Gebruikt uw bedrijf een AI-tool die in een van deze categorieën valt, dan is dat op dit moment al in strijd met de wet.

Wat de Digital Omnibus toevoegt per 2 december 2026

Via de Digital Omnibus zijn twee nieuwe verboden toegevoegd aan artikel 5, aangeduid als artikel 5(1) b bis en b ter. Ze gaan in op 2 december 2026.

Het eerste nieuwe verbod betreft AI-systemen die realistische naaktbeelden genereren van identificeerbare echte personen zonder hun toestemming. Dit zijn de zogenoemde nudifiers. De term dekt zowel volledig autonome tools als functies die in bredere beeldbewerkingssoftware zijn ingebouwd.

Het tweede nieuwe verbod betreft AI-systemen die seksueel misbruikmateriaal van kinderen genereren, ook als het gaat om synthetisch materiaal waarbij geen echt kind betrokken is.

Beide verboden zijn absoluut. Er zijn geen uitzonderingen voor zakelijk gebruik, onderzoek of artistieke doeleinden.

Waarom dit toch relevant is voor het mkb

U denkt misschien: dit raakt mij niet. Dat klopt voor de meeste bedrijven. Maar er zijn drie situaties waarbij mkb-ondernemers toch even moeten nadenken.

Ten eerste: beeldgeneratie in marketingtools. Steeds meer marketingplatformen bieden AI-beeldgeneratie aan als ingebouwde functie. Als zo'n tool nudify-functionaliteit bevat, ook als u die zelf nooit gebruikt, kan het aanbieden of actief beschikbaar stellen ervan al problemen opleveren. Controleer de tools die u inzet.

Ten tweede: u bent deployer. Artikel 26 van de AI Act legt verplichtingen op aan deployers, de bedrijven die AI-systemen in gebruik nemen. Als u een AI-tool inzet die verboden functionaliteit bevat, kunt u als deployer aansprakelijk worden gesteld, ook als u de tool niet zelf hebt gebouwd.

Ten derde: u levert diensten aan anderen. Bouwt of configureert u AI-toepassingen voor klanten, dan bent u in die context provider in de zin van artikel 3 van de AI Act. Levert u iets op dat verboden functionaliteit bevat, dan draagt u daarvoor verantwoordelijkheid.

Wat het verschil is met de bestaande verboden

De bestaande verboden in artikel 5 richten zich grotendeels op manipulatie, surveillance en discriminatie. Ze zijn breed geformuleerd en vereisen soms interpretatie om te bepalen of een specifieke toepassing eronder valt.

De twee nieuwe verboden zijn scherper afgebakend. Ze richten zich op een specifieke output, namelijk niet-consensuele naaktbeelden en CSAM, ongeacht de technische methode die wordt gebruikt om die output te produceren. Dat maakt de toets eenvoudiger: gaat het om dit type output van een identificeerbare persoon zonder toestemming, dan is het verboden.

Wat u nu concreet kunt doen

Een paar praktische stappen voor mkb-bedrijven:

• Maak een lijst van alle AI-tools die u gebruikt voor beeldgeneratie of beeldbewerking
• Controleer de documentatie en gebruiksvoorwaarden van die tools op verboden functionaliteit
• Vraag uw leverancier schriftelijk te bevestigen dat de tool geen nudify-functionaliteit bevat
• Leg die bevestiging vast in uw AI-register of dossier, zodat u kunt aantonen dat u dit heeft gecontroleerd
• Neem in uw interne AI-gebruiksrichtlijn op dat medewerkers geen tools mogen gebruiken die dit type output kunnen genereren

Deze stappen kosten weinig tijd maar geven u een aantoonbare basis als er ooit vragen komen van een toezichthouder.

Wat de boetes zijn

Artikel 99 van de AI Act regelt de sancties. Overtredingen van de verboden in artikel 5 kunnen leiden tot boetes van maximaal 35 miljoen euro of 7 procent van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is. Voor kleine en middelgrote ondernemingen geldt dat toezichthouders rekening moeten houden met de omvang en draagkracht van het bedrijf. Maar de verboden zijn absoluut: er is geen grijze zone en geen overgangsperiode voor de nieuwe verboden na 2 december 2026.

Nuchtere volgende stap

De kans dat uw mkb-bedrijf bewust nudifiers of CSAM-generatoren inzet is vrijwel nul. Maar de kans dat u een tool gebruikt waarvan u de volledige functionaliteit niet kent, is reëler. Een kwartier doorzoeken van uw toollijst is genoeg om dit af te vinken.

Weet u niet zeker welke AI-verplichtingen voor uw bedrijf gelden? Doe de gratis zelfscan op nuchter.ai en krijg in tien minuten een helder beeld van uw situatie.