AI Act voor zzp'ers: geldt het ook voor mij?

Kort antwoord: ja, maar het valt meestal mee

De AI Act geldt voor iedereen die in de EU AI-systemen aanbiedt of gebruikt in een professionele context, ook voor zzp'ers. Uw omvang als bedrijf bepaalt niet of de wet op u van toepassing is, maar wel hoeveel verplichtingen er concreet op u rusten. In de meeste gevallen bent u als zzp'er een zogenoemde deployer: iemand die een AI-systeem van een andere aanbieder inzet voor eigen gebruik of voor klanten. Dat brengt minder verplichtingen mee dan wanneer u zelf AI-systemen ontwikkelt of op de markt brengt.

Wat is uw rol onder de AI Act?

De AI Act maakt onderscheid tussen verschillende rollen. Artikel 3 definieert de belangrijkste:

• Provider: u ontwikkelt een AI-systeem en brengt het op de markt of in gebruik. Dit geldt voor zzp'ers die eigen AI-tools bouwen en aan klanten leveren.
• Deployer: u gebruikt een AI-systeem van een andere partij in uw eigen beroepspraktijk. Dit is de meest voorkomende situatie voor zzp'ers.
• Importeur of distributeur: u brengt AI-systemen van buiten de EU op de Europese markt, of verspreidt ze verder.

Gebruikt u ChatGPT, een AI-schrijftool of een slimme planningsapp voor uw eigen werk? Dan bent u deployer. Bouwt u voor een klant een chatbot op basis van een taalmodel en levert u die op? Dan bent u voor dat systeem provider, met bijbehorende zwaardere verplichtingen.

Welke verplichtingen gelden nu al?

Twee verplichtingen zijn al van kracht sinds 2 februari 2025 en gelden voor iedereen, ook voor zzp'ers.

Verboden AI-praktijken (artikel 5)

Een aantal toepassingen is volledig verboden. Denk aan AI-systemen die mensen onbewust manipuleren, die sociale scores bijhouden of die biometrische gegevens scrapen voor gezichtsherkenningsdatabases. Als zzp'er mag u dergelijke systemen niet gebruiken, ook niet als u ze zelf niet hebt gebouwd.

AI-geletterdheid (artikel 4)

U bent verplicht om voldoende kennis te hebben van de AI-systemen die u inzet. Concreet betekent dit dat u moet begrijpen wat een tool doet, wat de beperkingen zijn en welke risico's er kleven aan het gebruik in uw specifieke situatie. Voor een zzp'er die af en toe een AI-schrijftool gebruikt, is de lat lager dan voor iemand die AI inzet bij adviezen met grote gevolgen voor klanten. Maar de verplichting bestaat wel.

Transparantie richting klanten: deadline 2 augustus 2026

Artikel 50 verplicht deployers om mensen te informeren wanneer zij met een AI-systeem communiceren. Concreet:

• Gebruikt u een chatbot op uw website of in klantcommunicatie? Dan moet u duidelijk maken dat de gebruiker met een AI-systeem praat, niet met een mens.
• Maakt u AI-gegenereerde tekst, afbeeldingen of audio die u aan klanten levert? Dan gelden meldingsplichten voor die output.

Deze verplichtingen gelden vanaf 2 augustus 2026. Dat lijkt ver weg, maar als u nu al klantcommunicatie of content via AI verzorgt, is het verstandig dit tijdig te regelen.

Wanneer wordt het zwaarder: hoog-risico AI

De meeste zzp'ers komen niet in aanraking met hoog-risico AI-systemen. Maar er zijn uitzonderingen. Artikel 6 in combinatie met Annex III noemt toepassingen zoals AI bij werving en selectie, kredietbeoordeling, onderwijs en biometrische identificatie als hoog-risico.

Concreet voor zzp'ers:

• Bent u HR-adviseur en gebruikt u een AI-tool die cv's scoort of kandidaten rangschikt? Dan valt dat systeem waarschijnlijk onder de hoog-risico categorie.
• Bent u financieel adviseur en gebruikt u AI om kredietwaardigheid van klanten in te schatten? Zelfde verhaal.
• Bent u recruiter die een AI-interviewtool inzet? Ook hoog-risico.

Voor hoog-risico AI als deployer gelden verplichtingen uit artikel 26: u moet het systeem gebruiken zoals de provider dat heeft bedoeld, menselijk toezicht borgen en relevante logs bijhouden. De deadline voor standalone hoog-risico systemen (zoals werving, krediet en onderwijs) is 2 december 2027.

Bouwt u AI-tools voor klanten? Dan bent u provider

Een veelgemaakte vergissing: zzp'ers die AI-oplossingen bouwen voor klanten, denken dat de verantwoordelijkheid volledig bij de klant ligt. Dat klopt niet altijd. Artikel 25 regelt de verdeling van verantwoordelijkheden in de keten. Als u een AI-systeem configureert, aanpast of integreert en dat oplevert aan een klant, kunt u als provider worden aangemerkt voor dat specifieke systeem.

Als provider heeft u zwaardere verplichtingen: technische documentatie (artikel 11), risicobeheersing (artikel 9), transparantie-informatie voor gebruikers (artikel 13) en meer. Leg dit goed vast in uw opdrachtovereenkomsten en wees duidelijk over wie welke rol heeft.

Wat moet u als zzp'er nu concreet doen?

Een praktische checklist voor de meeste zzp'ers:

1. Breng in kaart welke AI-tools u gebruikt en waarvoor.

2. Controleer of een van die toepassingen onder de verboden praktijken van artikel 5 valt.

3. Zorg dat u de werking en beperkingen van uw AI-tools begrijpt en kunt uitleggen (artikel 4).

4. Bepaal of u voor klanten AI-systemen bouwt of configureert, en zo ja: welke rol u daarin heeft.

5. Controleer vóór 2 augustus 2026 of u klanten informeert over AI-gebruik in uw communicatie of content.

6. Ga na of uw werk raakvlakken heeft met hoog-risico toepassingen zoals werving, krediet of onderwijs.

Nuchtere volgende stap

De AI Act is geen reden tot paniek, maar ook geen wet die u als zzp'er kunt negeren. De verplichtingen die nu al gelden zijn beperkt maar reëel. Weet wat u gebruikt, begrijp wat het doet en wees transparant naar klanten.

Wilt u weten waar u precies staat? Doe de gratis zelfscan op nuchter.ai. In een paar minuten ziet u welke verplichtingen op uw situatie van toepassing zijn en wat u als eerste moet regelen.